Элия (июль) айны 1-де Учкуланда – Къарачай районну халкъ музейинде – белгили педагог, билим джайыучу, джамагъат къуллукъчу Джанибекланы Юнюсню джашы Сосланбекни 95-джыллыгъына аталгъан эсгериу ингир болду.
Учкулан школну арбазында Джанибек улу кеси къурагъан кёрмюч юйге (музейге) аны эт-джен адамлары, тенглери, шохлары, иш нёгерлери, сохталары, журналистле, тюз элчиле келген эдиле. Хурметли къонакъланы арасында КъЧР-ни Халкъ Джыйылыууну саулукъ сакълауну, социал политиканы эмда спортну хакъындан комитетини тамадасы, «Къарачай – алан халкъ» регионал джамагъат бирлешликни башчысы Хубийланы Хасан, бирси кърал, джамагъат къуллукъчула бар эдиле. Аны къолунда окъуб чыкъгъанладан да кёб адам келген эди.
– Аты халкъда унутулгъунчу бир джашайды адам, къарачай миллетни тарихинде аты алтын харифле бла джазылгъан бу адам ёмюрде да унутуллукъ тюлдю. Аны бютеу джашауу школ бла байламлы ётгенди. Билим берген бла бирге, джаш тёлюню адебге-намысха юретгенди, патриотлукъ сезимлени сингдириб кюрешгенди. Тилибизни, динибизни, тин хазнабызны, адет тёребизни унутсакъ, тарих эсибизни тайдырсакъ, миллетлигибиз джокъ боллукъду, тамырыбыз юзюллюкдю, анга сакъ болугъуз деб, арымай-талмай кюрешген кишилени бири эди ол. Акъыл сёзю бла юретгенден сора да, огъурлу, ашхы ишлери бла кеси юлгю кёргюзюб, миллет культураны къалай сыйларгъа тыйыншлысын танытханды. Ол затлагъа кеси кёб къыйын салыб къурагъан халкъ музейи да шагъатлыкъ этеди. Джергили джамагъат бла къалмай, къонакъла, джер-суу кёре айланнган туристле келгенлей турадыла, – деб доклад этгенди аны юсюнден район башчы Къушджетерланы Спартак.
Кёб къыйынлыкъ кёрюб, къыйын сынауладан ётген ётгюр тёлюденди Сосланбек. Ол къауумну къазауат, сюргюн, сталинчи тюрмеле да сындыралмагъандыла. Огъурлулукъ, халаллыкъ, джюрек токълукъ бар эди алада. Сыйын тюшюрмей, ана тилин, тау намысын, ашхы адетлерин унутмай, сууун ичиб, ташын джалаб джашасам да, ёз джуртумда джашарыкъма, аны джашнатырыкъма деб, таралыб келиб, джерини хар чёбюн, хар ташчыгъын багъалата, ёмюр сюрген тёлюдю ол. Былайда хапары айтылгъан Джанибекланы Сосланбек ол тёлюню иннетини юлгюсюн кёргюзген кишилени бири эди. Джашаугъа иги умут бла къарай эди, хар нени да игисин кёре биле эди. Сохталарына да аны юрете эди…
«Бёрю атарны бёркюнден» дегенлей, Сосланбекни билим бериучю, джарыкълыкъны джайыучу боллугъу гитчеликден огъуна белгили эди. Школгъа беш джылында барыб тебрегени себебли, Къарачай Орта Азия бла Къазахстаннга кёчюрюлгюнчю сегиз классны бошагъан эди.
Джанибеклары Къазахстанда «Акъ тёбе» деб бир гитче къолхозчукъгъа тюшген эдиле. Къыйын табигъат болумуну юсюне да джашаргъа таблыкълары болмагъан ол келбетсиз джуртда кёб турмай Сосланбекни анасы, анасыны эгечи, аны джашы да ёлген эдиле. Джууукъ адамларыны бири болушуб, алайдан Къыргъызиягъа ётюб, Ключевка деб уллу орус элде орналгъан эдиле. Анда орта школну бошагъанды. Терен билимин, фахмусун кёрюб, аны ал башланнган класслагъа устазлыкъ этерге буюрадыла, бираздан 5–7-чи классланы математикадан окъуб тебрейди. Баш билим алыргъа нюзюрлениб тургъан джаш адамны, ай медет, кетиб институтда окъургъа мадары джокъ эди – юйде джангыз эркиши сюек ол эди. Эгечлерин кеслерин къоялмагъаны амалтын, Сосланбек Фрунзеде пединститутха заочно окъургъа кирген эди. Ючджыллыкъ окъууну эки джылгъа тауусуб, диплом алыб чыкъгъанында анга районода инспекторну къуллугъун ышаныб берген эдиле.
1957-чи джыл Джанибекланы юйдегилери да, халкъ бла бирге туугъан джуртларына къайтыб, Учкуланда джерлешедиле. Окъууну область бёлюмюнде анга Черкесскеде кесинг сюйген школгъа директор этейик, шахарда къал деген эдиле. Алайда ишлеген чиновникле бары да ангыларча, иш этиб, орус тилде: «Если я не поеду в Учкулан, не буду считать себя вернувшимся на Родину», – деб тохтагъан эди ол. Джашны таукеллигин кёрюб, андан ары джукъ айтыргъа базмай, аны Учкулан школгъа директор этедиле. Элде уа, таш юсюнде таш къалмай, болгъан зат оюлуб эди. Джангылмай эсем, 4 минг юйден Учкуланда сау тургъан къуру 700 юй болгъанды. Школ мекямла да тозураб, чачылыргъа джетиб тургъандыла. Дженглерин къайырыб, ишни къолгъа алгъанды. Устазла, бирси элчиле да болушуб, джангы окъуу джыл башланыргъа школну хазыр этиб, къыркъаууз (сентябрь) айны 1-де анда къонгурау зынгырдагъанды. Алай бла, директорну къуллугъун Джанибек улу 2007-чи джылгъа дери бардыргъанды.
Джыйылгъанланы алларында сёлешгенле «Къарачай – алан халкъ» бирлешликни тамадасы Хубийланы Хасан, республикада аскер-юретиу аралыкъны тамадасыны орунбасары полковник Боташланы Мурадин, «Мара» ассоциацияны башчысы Къочхарланы Джашарбек, тукъум башчы Джанибекланы Юсюп эмда башхала, Сосланбекни эсге тюшюре, джылы сёлешдиле.
Джанибек улу Сосланбек къарачай миллетни тарихинде кесича бир ёмюрдю, джашау чакъды, эпохады. Ол джуртуну керти патриоту эди. Аллай адамны джашаудан кетгени, юй ахлулары бла къалмай, бютеу миллетибизге да уллу къоранчды. Аны джашауу ёсюб келген тёлюлеге юлгюдю. Ол керти таулу эди.
Ёзденланы Якъуб.
