Быйыл алтотур (март) айда бизни республикагъа къууанч хапар келди: Гитче Къарачай районну Джагъа элинде джашагъан кёб сабийли таулу тиширыугъа, Ёзденланы Исмаилны къызы Къоркъмазланы Кулизаргъа, Эресей Федерацияны Президенти Владимир Путинни 170-чи номерли Указына кёре, юйдегини магъанасын кёлтюргени эмда сабийлерин тыйыншлы ёсдюргени ючюн, «Джигит ана» деген сыйлы ат аталгъаны белгили болду.

Кулизар кеси да уллу юйдегиде ёсгенди, элтаркъашчыла Ёзденланы Исмаил бла Лепшокъланы Нафисатны беш сабийлери барды да, бу юйюр тамадады. Кесинден гитче эки къыз бла эки джашны ёсдюрюрге анасына болуша, уллу болгъаны себебли, джууаблы болуб ёсгенди.
Школну джангы бошагъан, 18 джылы тюгел толмагъан таулу къызчыкъ джазыуун Къоркъмазланы Харунну джашы Къазий-Махмут бла бир этеди. Алагъа биринчи сабий 1978-чи джыл тууады. 2000-чи джыл а Кулизар къойнуна эм гитчесин, 14-чю сабийин алгъанды.
Кёблеге аны ангылагъан къыйынды. Бир-эки сабийден кёбню кёбсюнюб, гитче юйдегиле къуралгъан заманда джашайбыз. Ючден, тёртден ары айлансала, джаш аналагъа айыб этерге сюебиз. Алагъа къарагъан, ёсдюрген къыйынды да, неге керекди быллай бир деб, кесинги ая деб, акъыл юретиучюле аз тюлдюле. Кеслери сюйюб, излеб уллу юйдеги къурай болурламы деб, сагъыш этерге унутабыз. Эм сейири уа, ол уллу юйдегиле ёсюб джетселе, тюнене алагъа айыб этгенле бюгюн сукъланыб: «Кёбню насыбы да кёб» деб, бош айтмайдыла, уллу юйдегиде ёсюб, не этерин, не къалырын билген, аперим», - деучендиле.
Ишексиз да, быллай сёзлени барын Кулизар да эшитир ючюн къалгъан болмаз эди анча джылны ичинде. Алай а ол аны бир адамгъа да айтырыкъ тюлдю. Адебли, уллу ишленмеклиги болгъан, кёб сёлеширге сюймеген, бир уллу артыкъ зат этмегенме деб, намыслы джашагъанладанды ол.
Баш иеси Къазий-Махмут аллай уллу юйюрню бир джукъ керекли этмегенди, бир кюнню башын алдатмай, уруннганлай тургъанды. Сабийле да, ёсе келселе, аналарына, аталарына болушуб, гитчелеге къарагъанлай, юй, арбаз джумушланы тындырыргъа кюрешгендиле. Саулай да Къоркъмазлары 10 джаш бла 4 къызны ёсдюргендиле, барына да билим алдырыб, джашауну кенг джолун ачаргъа мадар бергендиле. Юйдегиге 4 келин бла 3 кюёу къошулгъанды. Бюгюнлюкде джигер ана 16 туудукъ алгъанды къойнуна.
Ай медет, юйюрню атасы 2020-чы джыл, 70 джыл да толгъунчу, дуниясын ауушдургъанды. Андан бери ауурлукъ саулай да ананы юсюндеди. Алай болса да, сабийлени уллулары гитчелеге билек, дагъан бола, гитчеле да аланы оноуларына сыйына, аналарын да джукъ керекли этмезге кюреше джашайдыла.
Асият, юйюр тамадалары, Джагъа элде джашайды, эл школда ал башланнган классланы устазы болуб ишлейди, 3 сабийни ёсдюреди.
Срафиль сюдю пристав къуллукъда урунады, аны да 3 сабийи барды.
Аслан джашы алкъын юйдегиленмегенди, анасыны кереклисине къараб, биргесине джашайды.
Хасан бла Хусей эгизледиле. Хусей юйдегилиди, 4 сабийни ёсдюреди.
Амина да тышына чыкъгъанды, 2 сабийи барды, алагъа къараб, юйдеди.
Индира къызы анасы бла джашайды.
Мухаммат компьютерле бла кюрешеди, Руслан МЧС-деди, Шагъабан, Хусей къарнашыча, аталарыны джолун сайлаб, джамагъат улоуну джюрютеди, 3 сабийи барды.
Керам ич ишледе урунады, Мурат а араб эмда ингилиз тиллени уста билгени себебли, тылмачды, тышында джашайды.
Юйюрню чынг гитчеси Ангелина кёб болмай тышына чыкъгъанды.
Къоркъмазланы Кулизар РФ-ны «Родительская слава» деген ордени бла да саугъаланнганды. 2011-чи джыл Эресейни ол кёзюуде Президенти Дмитрий Медведев Тиширыуланы халкъла арасы кюнюне атаб, къралда кёб сабийли аналаны бир бёлеги бла тюбешген эди. Ала джарсыуларыны, бюгюнлюкде аналаны сагъышландыргъан затланы юслеринден сёлешген эдиле. Ол тюбешиуге Кулизар да къошулгъан эди. Башха къууанч ишледе да анга берилген махтауну, айтылгъан алгъышны уа саны-санауу да болмаз.
Кулизаргъа «Джигит ана» деген сыйлы ат аталгъан хапар келгенинден сора, анга 1 мелиуан сом ачха саугъа да берилгенди. Бу сыйлы атны дараджасы «РФ-ны Джигити» атха тенгди. Айхай да, Джуртну къоруулай джигитлик кёргюзгенле бла бир дараджагъа джетдириу анча сабийни табыб, аланы кече джукъусуз, кюндюз тынчлыкъсыз болуб ёсдюрюб, адам этген ананы сыйы чекчиз уллу болгъанына шагъатлыкъ этеди.
– Гитчечикле заманларында къыйналсам, джукъусуз, тынгысыз да болсам да, бюгюн хар бири адам болгъандыла, бир-бирине билек болуб, кёлюмю къууандырадыла, – дейди Джигит ана. – Айхай да, тынч эди десем, мен да ётюрюк айтырыкъма, киши ийнанныкъ да тюлдю. Алай болса да, сокъуранмайма.
– Кулизар, бюгюннгю джаш юйдегилеге юрет, акъыл сёз айт деселе, не айтырыкъ эдинг?
– Алгъы бурун къазауат къыйынлыкъла бошалыб, чырмаусуз джашар кюн келсин барына да дерик эдим. Бир-бирин ангылаб, бир-бирлерине билек бола джашасынла, билим алыб, баш кёлтюрмей урунсунла, адамлыкъ шартланы унутмасынла, адебни-намысны сакълай, толу юйдегили болургъа тырмашсынла дерик эдим. Аллыбызда байрам Юйдегини, сюймекликни эмда кертиликни кюнюдю. Ол шартла бары да ашхы, юлгюлю юйдегини шартларыдыла. Юйдегиде сюймеклик бла кертилик болсала, алайда насыб боллукъду. Сабийни азы, кёбю да анагъа насыбды.
Биз да, юлгюлю ананы алгъышына амин дей, аны келе тургъан байрам бла таза джюрекден алгъышлайбыз, юйдегингден къууана насыблы джашар кюнлеринг кёб болсунла, дейбиз.
Бизни къралда 10, андан кёб сабийлери болгъан тиширыулагъа «Джигит ана» деген сыйлы атны атаргъа деген оноу 1944-чю джыл чыкъгъанды. Ол законнга кёре, тиширыуну 10 неда андан аслам сабийи бар эсе, чынг гитчеси джылдан атлагъан эсе, сабийлери бары да сау эселе, анга «Джигит ана» деген ат аталыргъа керек эди.
Совет Союз чачылгъанында Эресей Федерацияны джангы саугъалау системасына бу саугъа кирмей къалгъан эди. Ким биледи, 90-чы джыллада, къралда болгъан зат къатышхан кёзюуде, аны берирге адам да табыллыкъмы эди. Алай болса да, заман бара, къралыбыз аякъ тиреди, демография болум да тири джюрюш алыб башлады. Аны эсге ала, 2022-чи джылны къыркъар (август) айыны 15-де Президентибиз Владимир Путин кесини буйругъу бла «Джигит ана» деген ат бла саугъалау адетни джангыртыргъа деб бегитген эди. Джангы законнга кёре, 10, андан аслам сабийи болгъан, сабийлери, кеси да РФ-ны гражданларына саналгъан, 10-чу сабийине джылдан атлагъан, бары да сау-саламат болгъан, адетде-джорукъда, юлгюлю юйдеги ёсдюрген тиширыулагъа аталады ол сыйлы ат.
«Джигит ана» деген ат аталгъан тиширыугъа 1 мелиуан сом ачха, орден эмда грамота бериледи.
Бюгюнлюкде 50-ден аслам тиширыу тыйыншлы болгъандыла бу атха. Къоркъмазланы Кулизар бизни республикада ол сыйлы атха ие болгъан биринчи кёб сабийли анады.

ХУБИЙЛАНЫ Фатима.