Барыбызгъа да белгилиди, бизни тау джуртубуз табигъат байлыгъы бла къалмай, кийиклери дагъыда дуния башында эм аз тюбеген, Къызыл Китабха тюшген, бирси джаныуарлары бла да бай болгъаны. Артыкъсыз да бек Архыз, Теберди, Доммай, Уллу Къарачай ёзенле. Эм багъалы къонагъын а миллетибиз алгъы бурун кийик этден биширилген хантлары бла сыйлаб тургъанды. Эм дамлы, сыйлы хантланы бири къууурулгъан сапран чабакъды. Аны бла окъуучуларыбызны шагъырей этерге излейбиз.

Сапран чабакъ бурун заманлада, къуру къарачайлыланы болуб къалмай, орус патчахланы да эм бек сюйген, эм бек сыйлы хантларыны бири болгъанды. Сёзден, орус патчахланы – Александр I-ни, Александр III-ню, Николой II-ни – къууурулгъан сапран чабакъ тузлукъ эмда тёгереклей биширилген гардошла бла бирге, хар кюн сайын дегенча, тепсилеринден къурумагъанды. Бизни миллетде да къайсы бир заманлада да сапран чабакъны эм сыйлы къонакъны аллына салыучу болгъандыла, бюгюнлюкде да алайды.
Асламысына сапран чабакълагъа Тебердини, Архызны, Учкуланны тауларында бузларындан, къарларындан саркъгъан суулада тюберге боллукъду. Бирси суулада ёсген сапранла татыулары бла бир кесек башхаракъ болуучандыла. Эм татлы, башында айтханыбызча, кесибизни къарлы тауладан саркъгъан суулада тууб ёсгенле боладыла. Алайды да, энди аны тамам усталача хазырлаялмасакъ да, миллетибизде джюрюген адетдеча, кесибиз билгенча теджейик. Бусагъатда чабакъ тутаргъа сюйгенлени асламысы къарыш узунлугъу болгъан сапран чабакъны хазна джукъгъа да санамайды. Бу чабакъны уллуларындан эсе, гитчелери татлы, дамлы боладыла. Къыллары да сырт узунундан айырылмай бегигенлери себебли, ариулаб къыйналмайса, эти къылларындан айрылыб, ауузунгда эриб баргъанча, алай тынчды ашагъан адамгъа.
Ичине да 100 грамм чакълы бир чёплеу джау къуюб, 8-10 сапран чабакъ сыйынырча орта табаны отха асаса. Ол къыза тургъан сагъат- да тазаланнган (ичлери ариуланнган) сапран чабакъланы (башлары бла биргелей) джюрегинг сюйгенча бир туз, пурч себиб, табакъда къатышдыраса. Аланы да, туурамагъанлай, тургъанларыча, нартюх уннга бёлеб, къызгъан джаугъа салыб къууураса. 1-2 минут чакълы заманны ичинде ала бишерикдиле. Эки джанлары да къызылсыман ариу бет алгъанлай, саханнга чыгъараса. Джангы гардошланы таза джуууб, къабукълары бла башха чоюнда бишириб, чыгъарыб, саханда чабакъланы тёгерегинден тизесе. Ууакъ тууралгъан сарысмакъны, джашил соханны, бирси тахта хансланы саханны башындан къошаса. Энди сыйлы къонакълагъа тепсини джасаргъа да боллукъду. Бир къауум адам анга лимон кесекле да салыучанды. Хар адам кеси джюреги сюйгенча джасайды аны тепсиде. Гоппан бла айран суусабны унутмагъыз!
Сапран чабакъла таулу ёзенчилеге бюгюнлюкде кюнде-кечеде ашагъан хантлары болгъаны хакъды. Алай болса да, келген багъалы къонакъланы ала бла сыйлагъан адетлерин къурутмагъандыла. Айлана барыб, биз да ол ёзенледе къонакъ болурбуз, «патчахланы хантлары» бла да сыйланырбыз. Аш татлы болсун!

Рубриканы БАТЧАЛАНЫ Фатима бардырады.