Къыркъаууз (сентябрь) айны 24-де – 25-де бизни республикада «Ата джуртну джакълаучула – Эресейни халкъларыны махтауу» деген джаш тёлю форум ётгенди. Толуракъ айтсакъ, ол дин джаны бла билим берген организацияланы окъуучуларына джораланнган иш эди.
КъЧР-ни муслиманларыны дин управлениеси Ислам культураны, илмуну эмда окъууну фондуну джакълыгъы бла къурагъан регионла арасы бу уллу форум Эресейни джер-джеринден 100-ден аслам адамны бирикдиргенди (кърал оноучула, дин башчыла, Шимал Кавказны субъектлериндеги эмда Абхаз Республикадагъы дин организациялада окъугъан джаш тёлю, устазла, бизде джамагъат организацияланы келечилери, журналистле, тюз шахарчыла бла элчиле). Аны бла да къалмай, Катар къралдан да талай алим келген эдиле.
Форумну баш борчу джаш тёлюню юретиуде, бютюн да бек ангысына патриот сезимлени сингдириуде, джангы мадарла излеу, алагъа динни юсю бла эртделеден келген ашхы адетлени, дин багъалатхан затланы сюйдюрюу эди, диннге тырмашхан джаш тёлюню арасында ол затла бла байламлы тенденцияланы сюзюб, тюбеген кемликлени, джарсыуланы ачыкълаб, аланы къоратыр джанындан кескин оноула, проектле белгилеу эди, эндиги тил бла айтсакъ, «дорожная картасын» джарашдырыу эди.
Форумну аллы имам Абу Ханифаны атын джюрютген республикан ислам институтда пленар джыйылыу бла башланды. Къарачай-Черкесияны муфтийи Эриккенланы Мухаммат хаджи, бу ашхы ишни башланнганы бла алгъышлай: «Сыйлы джамагъат, багъалы къонакъла, былайгъа джыйылгъанла барыгъыз да хош келигиз къонакъны сюйген келбетли джуртубузгъа, – деди. – Кертиси бла да, Къарачай-Черкесия бюгюнлюкде къуру Шимал Кавказ бла къалмай, бютеу Эресейде да эм рахат, эм тынчлыкълы, эм къоркъуусуз регионду.
Мында онла бла саналгъан миллетле шохлукъда, бир-бири бла джарашыулукъда джашайдыла. Тилибиз, динибиз башха болгъанлыкъгъа, джуртубуз бирди, иннетибиз бирди, уллу Эресей къралыбызны къанат тюбюнде рахат турабыз. Бюгюн биз олтуруб тургъан ислам институтубуз къралда быллай ВУЗ-ланы арасында биринчилени бири болуб къуралгъан эди да, республиканы муслиман джамагъатын бирикдириуде, ислам динни джарыкъ нюрюн джайыуда уллу иш эитб келеди. Тюзю, институтну биринчи ректору Бостанланы Исмаил хаджи ауушхандан сора, бёлек джылны джунчугъан да этген эди. Бюгюннгю ректорну – билими, тирилиги да джетишген джаш адамны – Къайытланы Ахмат хаджини, бу къуллукъгъа мен бош салмагъанма. Аны башчылыгъы бла ВУЗ-ну иши иги танг джангыргъанды. Мында окъуб чыкъгъанла тамбласында эллерибизде, шахарларыбызда муслиман джамагъатланы алларында сюелиб, динибизни ата-бабаладан келгенича, тюз джолда бардырырла, деб ышанабыз.
Бюгюннгю ишибизге къайта, бизнича регионлагъа уллу эс бёлгени ючюн, Эресейни Президенти Владимир Владимирович Путиннге, бизге хар къуру да къайгъыргъанлай тургъаны ючюн, Юрий Чайкагъа, республикабызны Башчысы Темрезланы Рашидге джюрек разылыгъымы билдиреме. Огъур бла башлансын бу ишибиз…
Форумгъа джыйылгъанланы алгъышлай, муфтийден сора КъЧР-ни Башчысыны эмда Правительствосуну Администрациясыны тамадасыны биринчи орунбасары Хубийланы Марат Темрезланы Рашидни алгъышлау къагъытын окъуду. Ызы бла трибунагъа чыгъыб сёлешдиле: РФ-ны Президентини Администрациясында ич политиканы управлениесини дин бирлешликле бла арада иш джюрютюуню хакъындан департаментини тамадасыны орунбасары Алмаз Файзуллин, Къарачай-Черкес Республиканы миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникациялары бла басмасыны министри Есенеев Мурат, Ислам культурагъа, илмугъа эмда окъуугъа болушлукъ этиуню фондуну директору Михаил Грязнов, КъЧР-ни джаш тёлю ишлерини хакъындан министри Тотуркъулланы Ибрагим, КъЧР-ни Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) депутаты, СВО-ну ветеранларыны Ассоциациясыны тамадасы Мутчаланы Дахир, Абхазияны муфтийи Дзыба Тимур, Терк Башы Тегейни муфтийи Хаджимурат Гацалаов, Луганск Халкъ Республиканы муфтийи Эльдар Гамбалов, Астрахань областны муфтийи Рауф Джантасов, Катар къралда уакуфлагъа (дин джумушлагъа джораланнган мюлкюне) къарагъан Баш управлениени баш директору Хасан Абдалла аль-Марзуки эмда башхала.
Пленар джыйылыу бошалгъанында, залда олтургъанла, ислам институтну арбазына чыгъыб, алагъа да эшикде сакълагъан джамагъат къошулуб, джангы межгитни ачылыууна аталгъан джыйылыу башланнган эди. Ислам институтну арбазында муфтий джангы межгит ишлерге оноу этгенини юсюнден алгъаракъда джазгъан эдик. Аллахны кючю бла, ол оноу сёзден ишге кёчюб, кесек заманны ичине алайда аламат межгит ишлениб, форум баргъан кюн аны къууанч халда ачхандыла. Межгитни кесине да Ислам институтну къурагъан, аны биринчи ректору болуб тургъан Бостанланы Исмаил хаджини атын атагъандыла. Джыйылыуда кёб адам, микрофоннга чыгъыб, сёлешген эдиле. Хар бири аманлыкъчыланы къолундан ёлген, диннге толу берилиб, аны нюрюн халкъына джайыб кюрешген Исмаил хаджини джашауундан, ишинден хапар айта, анга Аллахдан джандет тилей сёлешген эдиле. Бу межгит Бостан улу Исмаил хаджини атын джюрютюрюгюне шагъатлыкъ этген сёзле джазылыб, аны мекямыны къабыргъасына къанга тагъылгъан эди. Межгит официал халда ачылгъанлай, биринчи кере азан айтылыб, адамла ичинде кюнорта намазны къылгъан эдиле.
Бу межгитни къурулушун толусу бла бойнуна алыб, джоюмун кеси этиб, ишлетген джашха да джыйылгъанла бюсюреусыпас этген эдиле. Ол КъЧР-ни Парламентини депутаты, тутушдан дунияны эки кере чемпиону болгъан Байрамукъланы Артур хаджиди. Муфтий Эриккенланы Мухаммат хаджи, джюрек разылыгъын билдириб, алайда огъуна аны кёкюрегине «За заслуги перед уммой» деген медалны кеси къолу бла такъды. Меценатлыкъ ишлеринде, кърал джумушунда да бирча джетишимли болгъан Артур къарнашыбызгъа джамагъат этген тилеклени Аллаху Тагъала къабыл этсин. Межгит тийре межгитча ишленнгени себебли анга алайда джашагъанла да джюрюрюкдюле…
Алай болса да, форумну хапарына къайтайыкъ. Программасына кёре, ол кюнню экинчи кесеги башха джерде – Ючкекен элде орналгъан республикан медресени мекямында – бардырылыргъа керек эди. Кюнорта намаздан сора, ауузланыб, форумну ишине къошулгъан къауум Ючкекендеги медресеге джыйы-
лыб, 15 сагъатда «Традиционные российские духовно-нравственные ценности» деген темагъа тренинг башланнган эди. Анда да РФ-ны Президентини Администрациясында ишлеген джууаблы къуллукъчу Алмаз Равилевич Файзуллин, ислам культураны, илмуну эмда окъууну фондуну директору Михаил Грязнов, бирси кърал къуллукъчула, башында сагъынылгъан дин башчыла (муфтийле) къысха докладла этген эдиле. Барыны айтханлары да бир эди: ата-бабаларыбыз бизге къоюб кетген, ала багъалатхан керти затла (традиционные духовно-нравственные ценности) джаш тёлюге джашау джорукъ болургъа керекдиле. Ала уа динни юсю бла да сингедиле джаш адамланы ангыларына. Аланы сакълауну къачан да уллу магъанасы болгъан эсе, аланы сакълаугъа къачан да сакъ болургъа керек эсе, бюгюннгю болумда джюз къат сакъ болургъа керекди. Нек дегенде, Украинада СВО башланнганлы бизни Эресей къралыбызны джаулары (коллективный Запад) не къарыуларын да салыб, информацион къазауатны кече-кюн да тохтатмайдыла. Бютюн да бек уулары джаш тёлюбюзге джетер ючюн кюрешедиле. Аланы фитналарына, ётюрюклерине джаш адамла ийнанмаз ючюн, джюреклеринде керти ийманлары, тюз иннетлери, динден, башха затладан да хакъ билимлери болургъа керекди. Алайсыз, ата-бабала къойгъан тин-дин байлыкъны, иннет тазалыкъны, ала багъалатхан ашхы затланы (Ата джуртха сюймеклик, джашагъан къралынга, халкъынга халал къуллукъ этиу, джетген кюнде аланы джакълай, къоруулай билиу дегенча борчланы) толтураллыкъ тюлдюле. Биз хапарын айтхан форумну иннети, излеми, мураты да ол эди.
Форумну экинчи кюнюнде Черкесскеде ара межгитде болгъан иш да бек магъаналы, бютюн да бек дин тутхан джаш тёлюге бек керекли иш эди. «Мазхаб Абу Ханифа – как богатство в Исламе» деген темагъа аталгъан «тёгерек столда» муфтийле, башхала да бир аууздан анга мюкюл болуб, сёлешген эдиле. Ислам динде масхаб тутууну уллу магъанасы болгъанын кёбле биледиле. Ай медет, джаш къауумну арасында билмегенле, билирге излемегенле да аз тюлдюле, аны амалтын джаш тёлюню арасында масхабсызлыкъны джайылыб баргъаны къайгъылы тенденцияды. Ахырында «тёгерек столда» ушакъгъа къошулгъанла, форумну ишин бардыргъанла, башхаладан да кёл табыб, резолюция алгъан эдиле. Муфтий Эриккенланы Мухаммат хаджи айтханлай, ол буйрукъ тюлдю, рекомендация халда тыйыншлысы былайды, деб айтыуду. Бюгюннгю ислам дуниясыны (умметни) 80-85 проценти тутхан ханафий масхаб бу джуртда джюзле бла джылланы тура эсе, аны тутхан бюгюннгю муслиман джамагъатха эм хайырлыды, эм табыды, арада дау, фитна чыгъыудан сакъланыргъа да хайыры барды. Алайлыгъын кёб тюрлю юлгюле бла бегитиб сёлешдиле. Джыйылыуну аягъында резолюция алгъан эдиле.
«Тёгерек столда» ушакъ бошалгъанында сора форумгъа къошулгъанла Уруп районну аралыгъы Преградна станседе джангы межгитни ачылгъанына аталгъан къууанчда да болгъандыла.
Ахырында резолюцияны баш пунктларын басмаларгъа тыйыншлы кёребиз:
– имам АбуХанифадан къалгъан дин байлыкъны (наследие) Къарачай-Черкесияны ислам вузунда, медреселеринде илму эмда билим бериу джаны бла мындан ары да окъутургъа, тинтиу ишле да бардырыргъа;
– ханафий масхабны тамалын кёргюзген, студентлеге, башхалагъа да келишген окъуу методика материалны аслам чыгъарыргъа;
– ояргъа, чачаргъа джарагъан, хайырсыз идеологиягъа эмда ётюрюк дин агъымлагъа (течение) кеслерин алдатмаз ючюн, джаш тёлюню юретиуде ханафий школну сынамын хайырландырыргъа;
– ислам динни Абу-Ханифаны масхабына таяныб къуралгъан ашхы затларын (ценности традиционного ислама) джаш адамлагъа сингдирир ючюн, ангылатыу-юретиу ишде дин башчыланы, ислам дерслени (дисциплиналаны) окъутхан устазланы да аслам хайырландырыргъа;
– муслиман дин окъууну эмда сынамны ёсдюрюуге аталгъан ханафий масхабны тёрюне таяннган конференцияланы, тёгерек столланы джыл сайын бардыра турургъа…
Алайды да, быллай ишлени файдалы болгъанларына биз хапарын айтхан форум кеси да шагъатлыкъ этеди.
Ёзденланы Якъуб.




