Бу кюнледе фахмулу къарнашыбызгъа, биринчи профессионал черкес композитор Аслан Дауровгъа, 85 джыл толлукъ эди.
Ол къысха, алай а джарыкъ джашауну джашагъанды. Саулай джашауун музыкагъа бериб, къуру Къарачай-Черкесияны тюл, Шимал Кавказны, уллу къралыбызны музыка санатында огъур ыз къойгъанды.
Аслан Алиевич Дауров 1940-чы джыл элия (июль) айны 24-де Хабез элде туугъанды. Фахмулу джашчыкъ школда иги окъуб, аны айырмагъа бошагъанды. Хар ким Аслан уллу алим боллукъ болур деб турсала да, ол музыканы сайлагъанды. Сабий заманында огъуна джыргъа уллу эс бёлгенди. Ол джарыкълыкъ ишлеге къошулуб, тюрлю-тюрлю музыка инструментледе сокъгъанды. 1957-чи джыл, Черкесия Эресейни къурамына киргенини 400-джыллыгъын белгилеген кёзюуде, Аслан Дауров маданият бла санат къуллукъчуланы биргелерине биринчи кере Москвагъа баргъанды. Ол кёзюуде Асланнга 17 джыл толгъан эди.
Ставрополда музыка училищени дирижёр-хор бёлюмюн джетишимли тауусханындан сора, къагъытларын Москвада П.И. Чайковский атлы кърал консерваториягъа джибереди. Ол, экзаменлени барысын да джетишимли бериб, консерваторияны дирижёр эмда композитор бёлюмлерине бирден киреди. Иги окъугъанды, кърал стипендиягъа тыйыншлы болгъаны да анга шагъатлыкъ этеди. Аслан 3-чю курсда окъугъан заманда белгили композитор Георгий Свиридов аны СССР-ни Композиторларыны союзуна алыргъа теджегенди. Аллай зат къралыбызны музыка тарихинде биринчи кере болгъанды. Ишни соза турмай, аны союзгъа бир кюнню ичинде алгъандыла. Г. Свиридов фахмулу сохтасында джангылмагъанын заман кёргюзгенди.
Аслан Дауровну «Черкесская рапсодия», «Исламей», «Пять горских песен» деген чыгъармалары аны атын саулай Союзда белгили этгендиле.
Белгили дирижёр Юрий Темирканов Асланнга сый-махтау бериб сёлешиучен эди.
«Мен Лондонда симфония оркестрге дирижёрлукъ эте эдим. Лондонда музыканы сюйгенле Аслан Дауровну чыгъармаларына къалай тюбериклерин билирге излеб, акъырын-акъырын репертуаргъа аны талай макъамын къошдум. Ала согъулгъан заманда мен залда олтургъанлагъа къараб туруб, адыг композиторну музыкасыны кючюн сездим. Макъам согъулуб бошалгъанындан сора, залдагъыла ёрге туруб, харс ура эдиле», – деб эсине тюшюре эди Юрий Темирканов.
Композитор, джырчы, дирижёр, музыковед, устаз Аслан Дауров терен фахмулу, ишине толу берилген адам эди.
Социалист Урунууну Джигити, Кърал саугъаны лауреаты, Ленин атлы саугъаны лауреаты, СССР-ни халкъ артисти Тихон Хренников былай айта эди: «Аслан бла студент заманындан огъуна къысха байламлылыкъ джюрюте эдик. Ол бизни заманны эм фахмулу композиторларыны бири эди. Кёлюм такъыр болса, ол джазгъан макъамланы салыб тынгыласам, халым игиленеди».
Аслан Дауровну чыгъармачылыгъыны юсюнден башха композиторла да кёллерине келгенни айтхандыла – Александра Пахмутова, Никита Богословский, Мурад Кажлаев, Ширвани Чалаев, Хасан Карданов, Джабраиль Хаупа, Каплан Туко дагъыда башхала.
1991-чи джыл Аслан Дауров РФ-ны Кърал саугъасыны лауреаты болгъанды, анга «РФ-ны маданиятыны махтаулу къулукъчусу» деген ат да берилгенди. Бу саугъаланы алгъанына атаб, 1992-чи джыл байрым (февраль) айда Москвада Союзланы юйюню залында творчество ингир бардыргъан эди. Анга мен да къошулгъан эдим. Къарнашыбызны концерти мийик дараджада ётген эди.
Концертден сора Аслан мени шохлары бла – белгили санат къуллукъчула Александра Пахмутова, Никита Богословский, Мурад Кажлаев бла дагъыда башхала бла – танышдыргъан эди. Ала бары да Асланны фахмусуна, адамлыгъына уллу багъа бериб сёлешген эдиле. Къарнашыбызгъа аллай багъа берилгенине бек къууаннган эдим.
Туугъан эли Хабезни джокълагъанлай тура эди. Бизге къонакъгъа да келиучен эди. Аслан мени эгечим Юлия бла школда бир кёзюуде окъугъанды. Ала школ джылларын сюйюб эслерине тюшюре эдиле. Аслан мени аспирантурада, клиникада ишимде джетишимлеримден да хапар соргъанлай тура эди.
Белгили журналист, кёб болмай дуниясын ауушдургъан Джагафар Дауров, Асланны аты эмда чыгъармачылыгъы унутулмазча, кёб иш баджаргъанды. Аланы арасында «Пой, Кавказ» деген эки томлукъ китабны эмда джазыучу Юрий Шидов бла бирге чыгъаргъан «Аслан Дауров – оборванные струны сердца» деген китабны айтыргъа боллукъду.
Аслан Дауров ауушхандан сора, Джагафар Дауровну къайгъырыуу бла ишчи къауум къуралыб, КъЧР-ни башчылыгъына Маданият бла санатланы колледжине А. Дауровну атын атауну юсюнден тилек къагъыт джазгъандыла. Ол тилек къагъытдан сора КъЧР-ни Правительствосу «О сохранении музыкального наследия композитора А. Даурова» деген бегимни чыгъаргъанды. Андан сора да композиторну эм иги чыгъармаларын бир джерге джыйыб, эки томлукъ китаб чыгъарылгъан эди.
Алай бла, талай джылны кеси башчылыкъ этиб тургъан училищеге Аслан Дауровну аты аталгъанды. Колледжни къатында эсгертме салыннганды. Анда Аслан Дауровну музейи да ачылгъан эди. Анга аталгъан эсгертме туугъан эли Хабезни Джарыкълыкъ къаласында да барды.
Белгилисича, Аслан Дауров КъЧР-ни кърал гимнини макъамыны авторуду.
Фахмулу композитор, устаз Аслан Дауров огъур ыз къоб кетгенди. Ол кесини чыгъармачылыгъы бла тукъумуна, миллетине, Кавказгъа, саулай Эресейге да сый-махтау келтиргенди. Биз аны бла ёхтемленебиз.
ДАУРОВ Борис,
профессор.
«Черкес хэку» газет.




