Быйыл Уллу Хорламны 80-джыллыгъы эмда Ата джуртну сакълаучуну джылы болгъаны бла байламлы республикабызны джер-джеринде къууанч байрамла, джигитлени сыйларына аталгъан митингле, башха джыйылыула да бардырылгъанлай турадыла.

Алайды да, мындан алда Къарачай шахарда Эресей Федерацияны Джигити Ёзденланы Дюгербийни сыйына аталыб, Джигитни атын джюрютген 6-чы номерли школда да болду джыйылыу. Аны Эресей гвардияны Къарачай районда бёлюмюню ветеранларыны советини председатели милицияны отставкадагъы майору Къобанланы Исмаилны къурамчылыгъы бла «Юнармия» деген сабий аскер-патриотлукъ къозгъалыуну къурамына кирген сабийле эмда Къарачай шахарны 6-чы номерли школуну сохталары бардыргъандыла. Ары районну школларындан устазла бла сохтала, шахарчыла, къонакъла да келген эдиле. Джыйылыу Ёзденланы Дюгербийни туугъан кюню бла байламлы болгъаны себебли, программасы бек бай, аламат къуралгъан эди.
Джыйылыуну сёзю бла ачхандан сора, Къобан улу уста тахсачыны Ёзденланы Дюгербийни уруш джолундан джыйылгъанлагъа хапар айтды. Аны хапарындан, командирни джигитлиги, болуму, оюму бла, аны партизан бёлеги техникасы бла 100-ге джууукъ эшелонну, 25 кёпюрню атылтхандыла. Танкала бла бронемашиналадан 150, тюрлю-тюрлю тобладан 200, иги кесек темир джолну, сауут-саба сакъланнган скадланы дагъыда башха затланы къурутхандыла.
1995-чи джыл алтотур (март) айны 17-де Москвада Кремль къаланы Георгий атлы залында Ёзденланы Дюгербийге заманында берилмей къалгъан эм уллу аскер саугъасы – «Эресейни Джигити» деген сыйлы ат берилгенди.
Джигитни досьесинден:
Ёзденланы Тананы джашы Дюгербий 1917-чи джыл къыркъаууз (сентябрь) айны 20-да Ташкёпюр элде туугъанды. Ол Тананы юйдегисинде сегиз сабийни бири болгъанды.
1937-чи джыл педрабфакны бошагъанлай, арадан эки-юч ай ётгенден сора, къыркъаууз (сентябрь) айда Къызыл Аскерни тизгинлеринде къуллукъ этерге чакъырылыб кетеди. Тамбов шахарда атлы аскер училищеге киреди. Эки джылдан Ёзден улугъа кичи лейтенант чын да бериб, Москваны къатында атлы аскер бёлекге ашырадыла. Анда взводха командир болуб, аскер къуллугъун башлайды. Финнле бла къазауат башланнган кёзюуде, кеси тилеб, биринчилени тизгининде урушха кетеди.
1942-чи джыл тамада лейтенант Ёзден улуну баш тахса управлениеге аладыла. Эки айны хар неге юретгенлеринден сора, 1942-чи джыл къыркъаууз (сентябрь) айда, алты адамгъа башчы этиб, Ровно областда фашистле къолларына джыйыб тургъан джерге, учакъ бла элтиб атадыла. Была тахса билирге, диверсия ишлени бардырыргъа керек эдиле. Андан да уллу борчлары уа, Украинаны чегетлеринде база къураб, энди келлик къауумлагъа тамал хазырлау болады. Алай бла, партизан отрядланы бегитиу, бирикдириу дегенча ишлеге себеб болургъа буйрукъ бериледи. Партизанланы, тахсачыланы джаулагъа къаршчы кюрешде этген затларын, джыйгъан тахсаларын бери билдириб тургъан да Ёзден улуну радисти болгъанды. Бизни аскерледен фашистлеге джесирге тюшгенлени бирер мадар бла къутхара да, кеслерине къоша, къысха заманны ичинде Дюгербий башчылыкъ этген къауумда адамланы саны джюзге джетеди.
Бу отряд джараша, бегий барады командирни джигитлиги, болуму, оюму бла. Эки джылны ичинде таймаздан мындан аралыкъгъа джауланы тахсаларын билдириб турадыла. Ёзден улу башчылыкъ этген тахсачы бёлек 1943-чю джыл Ровно областны Корец шахарында фашистлени къолларына джесирге тюшген джюзле бла адамларыбызны азатлайдыла.
1944-чю джылны къыркъаууз (сентябрь) айында Ёзден улу башчылыкъ этген отряд, джауланы сюре алайгъа джетген совет аскерлеге къошулады. Андан сора аскер тамадала Дюгербийни Москвагъа чакъырыб, энтда бир джууаблы ишни тындырыргъа Польшагъа ашырадыла. Гитлерчи аскерле къуршоулагъан джерден Польшаны аскерини генералын Михал Жимерскийни (Роля) чыгъарыб, учакъгъа миндириб, Москвагъа ашырыргъа Ёзден улугъа борч саладыла. Бу джумуш бек къоркъуулу, къыйын джумуш болгъанды. Ол тукъум джууаблы джумушну Дюгербий тыйыншлы толтурады.
Варшава фашистледен тазаланнгандан сора, Ёзден улуну 9-чу атлы дивизияны 11-чи полкуну штабыны тамадасына болушлукъчу этедиле. Джауланы андан ары сюрюб баргъан аскер бёлекле бла бирге была да, къанлы сермешлеге къошула, Экинчи Украин фронтда Венгрия бла Австрияны азатлагъандыла. Хорламны кюнюне Ёзден улу капитан чында полкну тахсасыны тамадасы къуллукъда алайда тюбегенди.
Ёзденланы Дюгербийге «Къарачай шахарны сыйлы адамы» деген ат да берилгенди.
Эресейни Джигити Ёзден улу 2005-чи ауушханды.
Джыйылыуну аягъында келген адамла барысы да Джигитлени Аллеясында Эресейни Джигити Ёзден улу Дюгербийни эсгертмесине гокка хансла салыб чачылгъандыла.

Духина В.Н.,
Эресей гвардияны КъЧР-де управлениесини пресс-къуллугъуну тамадасы, полицияны подполковниги.

 
{jcomments}