Акъылы, умуту ашхылыкъны, игиликни аулагъан, фахму кючю джамагъатха къууанч келтирген онглу адамланы бириди Акъбайланы Халимат, Салпагъарланы Ильясны къызы.
Ол Эресей Федерацияны халкъ окъуууну айырмасыды, Къарачай-Черкес Республиканы махтаулу устазыды, Эресейни онглу устазларыны конкурсунда хорлагъанды, Эресей Федерацияны Президентини грантын алгъанды. Къарачай-Черкес Республиканы эм иги устазларыны конкурсунда биринчи болгъанды. КъЧР-ни илму-тинтиу институтуну сыйлы докторуду. Къарачай тил бла адабиятдан баш категориялы устазды. Ол «Карачаевская кухня», «Крылатая звезда», «Терезе мой дом родной» деген китабланы авторуду.
Халимат 1943-чю джыл аууз-герги (октябрь) айны 26-да Нарсана шахарда туугъанды. Сабий заманындан кёчгюнчюлюкню азабын сынаб, юйюрю бла, халкъы бла бирге Джуртуна Къарачай-Черкесиягъа къайтыб, Терезе элде школну бошаб, андан сора Къарачай-Черкес устазла хазырлагъан институтха кириб, аны джетишимли тауусуб, ана тил бла адабиятдан устаз болгъанды. Ол Терезе элни школунда 1968-чи джыл ишлеб башлагъанды. Ачыкъ кёллю, джумушакъ сёзлю, башхалагъа терен къайгъыргъан огъурлу адам, сабийлеге билим бере, кече-кюн демей, къолундан келгенни этиб кюрешеди. Аны нюр бетинден сюйюм тёгюле, сабийлени ашхылыкъгъа, игиликге, патриотлукъгъа, къарнашлыкъгъа, шохлукъгъа керти болургъа юретгенлей турады. Ол ёсюб келген джашла бла къызлагъа ышарыб къарай, аланы фахмусуну, билимини кючю бла ийнакълайды.
Школда ишлеген кёзюуюнде, 58 джыл чакълы бир заманны ичинде, халкъыбызны талай тёлюсюн халкъны адебини, намысыны тамалында, ариулукъну, игиликни, тириликни тёрюнде хазырлаб, джашау джолгъа ашыргъанды.
Таулу тиширыу къарачай-малкъар халкъны энчи маданиятын сакъларгъа, джангыртыргъа, тилни, ашхы адетлени ёсюмлерине энчи юлюш къошханды. Тыйыншлы дараджада уруннган бла къалмай, кёб джылланы тинтиу ишле бла кюрешгенди.
Халимат бурундан келген миллет маданиятны сакълай, ол джашауда орун алгъан джарсыуланы оноуларын этген чыгъармала джазгъанды. Аланы ичинде «Карачаевская кухня» деген аламат китабы барды. Анда сёз туугъан халкъны табигъат байлыгъы къалай хайырландырылгъаныны юсюнден да барады. Китабда тау джайлыкълада кютюлген тууар, къой малланы, аланы этлеринден, сютлеринден этилген, адамны саулугъун бакъгъан ашхы затланы, таза джерде ёсген дамлы тахта кёгетлени, мюрзеуню, аладан этилген аламат ашарыкъланы юслеринден джазылгъанды. Ол алай бла, устазлыкъ ишинден сора да, туугъан халкъыны тарих маданиятыны тамалын джасагъан кёб ашхы затны юсюнден хапар айтады. Халимат, аллай тинтиу ишле бардыра, тарихни, илмуну тинтгенден сора да, къарачай-малкъар миллет хант юйню аламат билгенле бла, усталары бла тюбеб, мингле бла джылланы къуралыб келген кёб тюрлю ашарыкъны, суусун затланы технологияларын, аланы къалай хазырларгъа боллугъуну юсюнден терен хапар айтады. Бу китаб, суратла бла да кёргюзюле, адамла ангыларча тынч, ариу тилде джазылгъанды.
Халимат Терезеде 5-чи номерли орта школда аламат музей къурагъанды. Анда болгъан затланы 30 джылдан аслам заманны джыйгъанды.
Алайда, къарачай халкъны маданияты бла турмушун кёргюзген буруннгу эмда бусагъат заманны халкъ чыгъар мачылыгъыны эмда элни, къарачайны белгили адамларыны юслеринден, Терезени тарихинден хапар айтхан затла бардыла.
Сёз ючюн, алайын эркиши, тиширыу, сабий юс, аякъ кийимле, юй турмушда, эл мюлкде хайырландырылгъан сауутла, уучуну эмда аскерчини сауутлары, урунуу керекле, башха сейир затла джасайдыла.
Ол Эресей Федерацияны Джазыучуларыны союзуну къурамындады. Сейир этнокультура программаланы авторуду. Аны кёб тюрлю илму статьясы барды. Чыгъармалары «Илячин», «Эльбрусоид», «Тау аязы» деген журналлада, «Къарачай», «День республики» кърал газетледе басмаланнгандыла.
Аны кърал берген саугъаларыны арасында Эресей Федерацияны окъуу учреждениелеринде турист-краевед эмда экускурсия ишлени къураудан бардырылгъан бютеу Эресей конкурсда алгъан Дипломун, Эресей Федерацияны халкъ окъууу бла илмусуну профсоюз къуллукъчуларыны Ара комитетини президиумуну Хурмет грамотасын, Москвада алгъан «Зелёная планета» деген бютеу Эресей джамагъат сабий экология къозгъалыуну правлениесини грамотасын айырыб чертерге дурусду.
Джигит тиширыуну кёкюрегин кёб тюрлю саугъала джасайдыла, аланы ичинде Кавказны Халкъларыны эмда Джууукъдагъы къралланы халкъларыны конгресси берген «Кавказ» деген орден сыйлы орунну алады.
ЛЕПШОКЪЛАНЫ Хусеин.



