Бизни миллет ишден къоркъмагъан, билимли, фахмулу миллетди. Джазыучуларыбыз, суратчыларыбыз, алимлерибиз, урунууда джигерлерибиз, спортда чемпионларыбыз, мал бла, дагъыда аны кибик башха джумушла бла кюрешиб, миллетибизни атын айтдыргъанла кёбдюле. Аланы талайыны юсюнден биз, устазла, сабийле бла хапар джыйыб, тюрлю-тюрлю эришиулеге къошулуучанбыз.
Бир джыл Алийланы Чорнаны джашы Солтанны юсюнден тинтиу иш джазаргъа излейме. Талай адам бла тюбешиб, аланы айтханларын къошама ишге. Блимгъотланы Кочаргъа да соргъан эдим аны юсюнден.
– Кочар, Алийланы Солтанны таныймыса?
– Игитда таныйма, асыулу адамды. Ай медет, бусагъатда ауруб турады, – деб ахсыннган эди.
Бу джумушакъ адам тенги Солтаннга бек къыйнала эди. «Ауругъанны джастыгъында сау ёлюр», деб бурундан келген сёз барды. Аны кертилигин Кочар бла Солтанны юсюнде да кёрдюк. Тенгинден сора Солтан, юч джылны ауруб, дуниясын алай ауушдурду. Кочар а, шекер ауруудан инджилиб, аягъындан кетди, сакъламай тургъанлай.
Бек кёб адамгъа джарагъанды Блимгъот улу. Къыркъ джылны ичинде джукъгъан аурууладан къутхарыб тургъанды. Башха врачла, ангыламасала неда къыйын ауругъан болса, Кочарны чакъырыб тургъандыла. Кочар да, не кече, не кюн демей, болушлукъгъа ашыгъыб баргъанды. Аны къолуна тюшюб, киши инджилмегенди. Биргесине ишлегенле: «Кочар Хызыровични бек излейбиз, ол бизге бек керек эди», – дейдиле. Нарсанада джукъгъан аурууладан бакъгъан больницаны тамадасы болуб 30 джылдан артыкъ ишлегенди Кочар. Больницаны мекямы, арбазы да аны башчылыгъы бла джарашдырылгъанды. Салгъан тереклери салкъын бередиле, себеб боладыла ауругъанланы багъаргъа.
Блимгъотланы Хызырны джашы Кочар 1938-чи джыл Огъары Марада кёб башлы юйдегиде туугъанды: эки джаш, тёрт къыз ёсдюргендиле Хызыр бла Багъа. Сабийле бир-бирине иги болгъандыла, артыкъсыз да Кочар бла Дауумхан. Джашчыкъла бла джагъалашыб, къарнашлары кийимлерин джыртханлары болса, анасындан джашыртын джыртхан кёлеклерин, кёнчеклерин джарашдырыб къойгъанды къызчыкъ. Къарнашлары да разылыкъларын гоккачыкъ бла, лентачыкъ бла, татлы затчыкъ бла билдиргендиле.
Кёчгюнчюлюкню заманында Багъаны къойнунда гитче сабийчиги, къолунда да джыялгъан затчыкълары болгъандыла. Гузабалыкъда беш джыл болгъан Кочарны аджашдырыб къойгъанды. Джылаб, чабханды, излегенди, алай а, аскерчиле джарлы ананы вагоннга джыйыб къойгъандыла… Экинчи станциягъа дери шашаргъа джетиб барыб, сабийин башха вагонда кючден табханды.
Сюргюнню заманында къазах тилде окъугъанды Кочар. Он джылны орнуна джети джыл окъугъанды. Айырмагъа окъугъан къарачай джашчыкъны биринчи классдан ючюнчюге ётдюрген эдиле.
Школну бошагъанында джаяулай Ташкентге кетгенди. Анда эки джерге къагъытларын бергенди: медицина эмда технология институтлагъа. Экзаменлени махтаулу бериб экисине да ётгенди. Эки бёлюнюб турургъа заманы джетишмегени ючюн, эки айдан сабийликден тырмашыб тургъан медицина институтунда къалады. «Текстиль» заводда кечеги сменада ишлеб, кюндюз а джетишимли окъугъанды. Анда узбек тилде окъугъанды. Дерсден бош заманында кружоклагъа джюрюгенди. Тепсеу конкурслада биринчи орунланы алыб, талай саугъаны иеси болгъанды.
Эркинлик берилгенлей, адамлары Пристаннга кёчюб кетгендиле. Кочар юй бийчеси бла окъууда къалгъандыла. 1963-чю джыл ала да Кавказгъа келедиле. Кочар Адыге-Хаблде ишлеб башлайды: биринчи санэпидемстанцияны тамада врачы, эки айдан район больницаны тамадасы болуб. Анда биргесине ишлеген адамлагъа – Хубийланы Исмаилны джашы Хасаннга, Къагъыйланы Муклиматха, Исмаилны къызына, Хутов Борисге Алибийни джашына – хаман разылыгъын билдиргенлей тургъанды. Аладан кёб затха юреннген эди Блимгъот улу.
Ол билимин, заманын, кючюн аямай, ауругъанланы разылыкъларын табханлай тургъанды, къайда ишлесе да. Адыге-Хаблде, Къалмукъда, Нарсанада бек къыйын болгъанды ишлеген – талай элге кеси къарагъанды, не тюрлю ауругъаны болгъан да анга келгенди. Бир кере къышхы ингирде УАЗик бла бара тургъанлай, машина бузулуб къалады. Бёрюлеге азыкъ болургъа аз къалгъан эди Кочар…
Артда Нарсанада ишлейди больницаны тамадасы болуб. Къарачайны бек сюйгенди: хаман юйюне, тенглерине келгенлей тургъанды. Мындан ауругъан барса, артыкъсыз да иги къарагъанды. Ара шахарыбыздан, башха джерледен да келгендиле Блимгъот улугъа ауругъанла.
Къалай джетишген эсе да, Кочар юйдегисине къарагъанды, тенг тутханды, миллет ишле бла кюрешгенди, хаджиликге баргъанды, тепсегенди, джырлагъанды, хансланы ауруулагъа джарагъан шартларын тинтгенди. Юч китаб джазгъанды мен хапарын айтхан фахмулу адам.
Ол бизни арабыздан кетгенли тогъуз джыл болады. Алай а, ненча джыл кетсе да, аламат юйдегисини, татлы тенглерини, джууукъларыны, сау этген адамларыны джюреклеринден, эслеринден кетерик тюлдю бу огъурлу адамны джарыкъ сыфаты.
Эдиланы Надиахан.




